STILSPRAAK, Strijdom van der Merwe en Landkuns

recensies

Stilspraak. Zo’n mooi Afrikaans woord. Stilte betekent het. Stilte door niets te zeggen. Of beter misschien: in stilte iets zeggen. De mens zwijgt, de beelden spreken. Het landschap spreekt. Het boek neemt me op, alsof ik er deel van word, als in een landschap. Het zet me aan het denken.
Willen de kunstenaars in Stilspraak ons tonen hoe we de aarde naar onze hand hebben gezet door een ongeschonden landschap te ontregelen met een ordelijk patroon, door mensenhand aangebracht? Wil ze ons met de natuur verzoenen? Onze ogen openen voor de natuur die bij ons uit het oog uit het hart is geraakt?
Ik ontwaar in de landschappelijke interventies een continuüm van klein naar groot, misschien wel van speels naar serieus. De speelse spreken me het meeste aan. Zoals die op pagina 225 van Stilspraak. Daar zie ik de gigantische menselijke vingerafdruk van Strijdom van der Merwe op het strand van Heroldsbaai. Je zou het patroon ook als een variant op de ecologische voetafdruk kunnen beschouwen. Een krachtig beeld, dat des te krachtiger wordt op het moment dat de natuur de heerschappij weer terugneemt door de prent met de vloed weer weg te spoelen en daarmee de vergankelijkheid te benadrukken.
Piet J. van den Hout
bioloog en schrijver van Gevaarlijk spel, over roofdieren en hun prooien (2020, Atlas Contact)
https://pietvandenhout.com/

ZAM Magazine (18 december 2020)

Stilspraak is een rijk geïllustreerde en fraai uitgevoerde monografie over het werk van de internationaal gerenommeerde Zuid-Afrikaanse landkunstenaar Strijdom van der Merwe.
Het is waarschijnlijk onmogelijk vast te stellen hoeveel kunstwerken Van der Merwe heeft gemaakt, al was het maar omdat een deel inmiddels weggespoeld of weggewaaid is. Het lijkt niettemin alsof die schrijfster zijn landkunstwerken min of meer uitputtend behandeld. Soms lever haar diepteboringen een verrassend inzicht of een aardige anekdote op, en het moet gezegd worden dat ze, in navolging van Susan Sontag, duidelijk geprobeerd heeft beknopt en helder te formuleren. 
Ingrid Glorie
Lees verder

Brabant Cultureel / Beeldende Kunst (24 december 2020)

Een van de verdiensten van deze studie, voorzien van bronnen en een notenapparaat, is dat de aandacht wordt gevestigd op een kunstenaar uit Zuid-Afrika, een land dat zich om allerlei redenen leent voor land art, maar dat er tot nu toe nauwelijks mee geassocieerd wordt.
Hoe ingrijpend de ingrepen in het landschap door kunstenaars soms ook mogen lijken, de meeste zijn gedoemd te verdwijnen. De natuur is onbarmhartig en geen museum. Van der Merwe maakte in 2019 een zelfportret dat dit dilemma op een dichterlijke, frivole manier tot uitdrukking brengt. Hij fotografeerde de schaduw van een boom, waarachter hij zelf blijkt schuil te gaan, met uitzondering dan van zijn arm, die uit de boom lijkt te ontspruiten en er in de donkerte van de schaduw welhaast een eenheid mee vormt. Dat beeld bestaat dus werkelijk, al is het slechts kortstondig en is het uitsluitend bewaard doordat er een foto van is gemaakt. Het is het lot, zo men wil, van veel land art.
Het boek van Van der Walt is een vorm waarmee de bijna tot verdwijnen gedoemde landkunst in zekere zin wordt verduurzaamd.
Strijdom van der Merwe openbaart zich in de lezenswaardige, goed gedocumenteerde studie van Van der Walt als een kunstenaar die met zijn ingetogen werk niet zou misstaan in de Oude Warande in Tilburg.
Pieter Siebers
Lees verder

Die Burger (9 januari 2021)

Die skrywer Carina van der Walt het tien jaar gelede vir die Suid-Afrikaanse landskapkunstenaar Strijdom van der Merwe gesê sy sal graag eendag ’n kunsboek oor sy werk wil skryf. Van der Merwe het toe net beskeie oor haar wens geglimlag, maar hy glimlag ’n dekade later waarskynlik heelwat breër: Van der Walt het daad by die woord gevoeg en die monografie Stilspraak, Strijdom van der Merwe en landkuns uitgereik, wat sy werk in merkwaardige en insiggewende besonderheid in oënskou neem.
Van der Walt sê sy hoop dat die “samespel” van inligting en kunsfoto’s in die boek almal sal bekoor – ook dat Van der Merwe se grootste bewonderaars verras sal wees deur die stelling dat hy die digter van die landskap is.
“Hy het ’n poëtiese blik op die natuur. Hy gebruik graag gedigte in sy landkuns. Sy werkwyse sluit aan by visuele digters se werk aan die begin van die vorige eeu in Europa. Waar Van der Merwe kleur gebruik om inhoud aan sy geometriese vorm te gee, het visuele digters taal gebruik om inhoud aan hulle digvorms te gee. Kleur en taal is dus die kunstenaar en die digter se uitruilbare werkinstrumente, terwyl vorm hul ooreenkomstige instrument is.”
Christiaan Boonzaier
Lees verder

Inmiddels heb ik al enkele keren door Stilspraak gebladerd en hier en daar wat gelezen. Wat een weldadig aanbod van schoonheid. Van der Merwe opent de ogen voor een kunstvorm die mij tot voor kort ontgaan was. Zijn werk is wisselend speels en monumentaal en zeer indringend. Zijn werken vormen een wonderlijke annotatie bij de natuur. Van der Walts teksten bieden een al even gulzige rijkdom aan achtergrond en context. Dus zeer veel complimenten.
Mijn enige reserve betreft de vormgeving van het boek. De illustraties hadden wellicht meer op zichzelf kunnen staan, ook hun eigen verhaal kunnen vertellen, niet gestoord door omringende teksten of ‘onderschriften’ in het beeld zelf. Van der Merwe’s werk schreeuwt om rust en uitzicht en … stilte. Ook de veelheid aan lettertypen draagt bij aan een mijns inziens te grote drukte.
Maar dat is geneuzel in het licht van de immense rijkdom die hier in bijna 300 pagina’s is gevat.
Bart Luirink
Hoofdredacteur ZAM Magazine
ZAM magazine